In Nederland is de Maas een belangrijke bron voor de productie van drinkwater. Maar de kwaliteit van het rivierwater staat onder druk door vervuilende stoffen uit de industrie, landbouw en huishoudens. Binnen het samenwerkingsverband De Schone Maaswaterketen werken overheden en bedrijven samen om dat te veranderen.
In de Rijn vinden al veel lozingen plaats voordat de rivier Nederland binnenstroomt. Bij de Maas zijn dat er verhoudingsgewijs minder, maar gebeurt binnen onze landsgrenzen ook van alles wat de waterkwaliteit beïnvloedt. Dat laatste maakt actiever sturen mogelijk en dat is nodig om voldoende drinkwater te kunnen maken. De Schone Maaswaterketen (SMWK) is een samenwerkingsverband dat alle partijen die zich bezighouden met Maaswater bij elkaar wil brengen. De samenwerking bestaat in 2026 tien jaar en heeft als ambitie dat in 2040 de concentraties organische microverontreinigingen 30 procent lager zijn dan in 2023.
Kennis van analysemethodes
Binnen het SMWK richten verschillende werkgroepen zich op specifieke onderwerpen. Tineke Slootweg is als adviseur Chemische waterkwaliteit bij Het Waterlaboratorium lid van de werkgroep Monitoring: “Dunea vroeg ons hiervoor, omdat wij veel kennis hebben van analysemethodes. Het drinkwaterbedrijf gebruikt Maaswater om drinkwater van te maken. Bovendien is het een van onze opdrachtgevers waar we al dagelijks analyses voor uitvoeren.”
Screening en bioassays
Voor het monitoringprogramma zijn 38 stoffen geselecteerd waar de partijen die zich bezighouden met de Maas het meest last van hebben. De werkgroep startte in 2024 met nieuwe screeningsmethoden. Daarbij zijn de taken verdeeld: screening gebeurt bij drinkwaterlaboratorium Aqualab Zuid, Het Waterlaboratorium voert bioassays uit. Tineke legt de verschillen uit: “Met screening meet je pieken van stoffen in water, zonder dat je weet welke stoffen het zijn. Via bioassays kijk je naar het effect van stoffen op levende cellen of bacteriën. Dat geeft aan of ze giftig zijn.”
Meetlocaties
Om in kaart te brengen waar bepaalde effecten op de waterkwaliteit zich voordoen zijn overal langs het Maasstroomgebied meetlocaties gekozen – bij de grens waar de rivier Nederland binnenkomt, bij zijarmen, vlak bij rioolwaterzuiveringsinstallaties en bij de meest benedenstroomse innamepunten voor drinkwater.
Na monitoring in 2024 en 2025 zijn de resultaten van het eerste jaar nu geanalyseerd. Tineke: “Op basis daarvan kunnen we niet met zekerheid zeggen of er een relatie is tussen een hoge concentratie van een stof en de gemeten giftigheid in de bioassays. Wel zien we in afvalwater vlak bij rioolwaterzuiveringsinstallaties pieken in bioassays die de verstoring van de hormoonhuishouding meten. Dat kan bijvoorbeeld komen door residuen van de anticonceptiepil. Deze stoffen worden meestal goed afgebroken tijdens de zuivering.”
Data stroomlijnen
Dit jaar is ook een nieuwe werkgroep gestart. Deze richt zich op data, met vragen als: waar bewaar je data en hoe zorg je dat data van drinkwaterbedrijven en waterschappen in één platform terechtkomen? “Het verzamelen en vergelijkbaar maken van gegevens is veel werk, omdat elke partij op een andere manier meet”, aldus Tineke. “In de nieuwe groep zitten dataspecialisten van verschillende bedrijven bij elkaar om dat efficiënter te organiseren.”
Samen verantwoordelijk
Weten waar lozingen vandaan komen is een belangrijke stap in het proces om de Maas schoner te maken. Daarvoor zijn veel partijen nodig. Zoals gemeenten om aan te geven waar leidingen lopen, omgevingsdiensten om na te gaan welke vergunningen zijn afgegeven voor lozingen en laboratoria om te meten welke stoffen in het water zitten. De kracht van het SMWK zit in de verbinding tussen alle partijen, zegt Tineke: “Als de juiste mensen in de keten samenwerken, kun je grotere stappen zetten dan iedere organisatie voor zich.”
Naast professionele partijen hebben ook burgers een verantwoordelijkheid voor schonere drinkwaterbronnen, meent ze: “Veel mensen weten bijvoorbeeld niet dat vlooienbandjes voor huisdieren en sommige zelfzorgmedicijnen schadelijke stoffen bevatten. Alles wat het riool inspoelt belandt uiteindelijk in het oppervlaktewater. Goed als iedereen zich daar bewust van is.”
